Nowy numer 03/2020 Archiwum

Wizja świętego Jana

Niepokalane poczęcie Maryi stało się dogmatem dopiero w 1854 r., ale w krajach o silnej pobożności maryjnej powszechnie w nie wierzono już setki lat wcześniej.

Artyści musieli jednak rozwiązać problem, jak Niepokalane Poczęcie ilustrować. Popularny dziś sposób przedstawiania Niepokalanej wymyślono w Hiszpanii w XVII wieku. Jego twórcą był Francisco Pacheco (1564–1644), malarz z Sewilli, a jednocześnie cenzor Trybunału Inkwizycji w tym mieście. Swoje przemyślenia zawarł w traktacie „El arte de la pintura”. Według Pacheco Niepokalana miała być przedstawiana według wizji z Apokalipsy św. Jana, jako „niewiasta obleczona w słońce i księżyc u jej stóp” (Ap 12,1).

Obraz El Greca, który tutaj publikujemy, jest stosunkowo mało znany, ponieważ odkryto go dopiero w XX wieku. Odkrycia dokonał niemiecki uczony August Mayer w kościele San Román w Toledo. Dzieło odegrało jednak wielką rolę w historii sztuki. W pierwszych latach XVII wieku Francisco Pacheco odwiedził bowiem El Greca w jego pracowni w Toledo i zapewne zobaczył wówczas ten obraz. Można więc podejrzewać, że stał się on dla Pacheco inspiracją, by przedstawiać Niepokalaną zgodnie z wizją z Apokalipsy, co naśladowali potem malarze w kolejnych stuleciach.

Za postacią świętej widzimy wieżę z trzema oknami. To jeden z najważniejszych atrybutów św. Barbary. Okrutny ojciec, zanim wydał ją w ręce oprawców, zamknął bowiem córkę w wieży, by zmusić ją do zmiany wyznania. Według legendy Barbara otwierała w tej wieży trzy okna na znak wiary w Trójcę Świętą.

Na pierwszym planie widzimy św. Jana, któremu ukazuje się Maryja stojąca w chmurach, ze złożonymi do modlitwy dłońmi, otoczona muzykującymi aniołami. Nad Madonną dostrzegamy gołębicę Ducha Świętego w złocistym świetle. Na dole obrazu El Greco umieścił maryjne symbole, zarówno te, które pojawiają się w Apokalipsie (księżyc), jak i tradycyjnie wiązane z Nią kwiaty (lilie i róże) oraz świątynię.

Leszek Śliwa

« 1 »
oceń artykuł Pobieranie..

Leszek Śliwa

Zastępca sekretarza redakcji „Gościa Niedzielnego”

Prowadzi stałą rubrykę, w której analizuje malarstwo religijne. Ukończył historię oraz kulturoznawstwo (specjalizacja filmoznawcza) na Uniwersytecie Śląskim. Przez rok uczył historii w liceum. Przez 10 lat pracował w „Gazecie Wyborczej”, najpierw jako dziennikarz sportowy, a potem jako kierownik działu kultury w oddziale katowickim. W „Gościu Niedzielnym” pracuje od 2002 r. Autor książki poświęconej papieżowi Franciszkowi „Franciszek. Papież z końca świata” oraz książki „Jezus. Opowieść na płótnach wielkich mistrzów”, także współautor dwóch innych książek poświęconych malarstwu i kilku tomów „Piłkarskiej Encyklopedii Fuji”. Jego obszar specjalizacji to historia, historia sztuki, dawna broń, film, sport oraz wszystko, co jest związane z Hiszpanią.

Kontakt:
leszek.sliwa@gosc.pl
Więcej artykułów Leszka Śliwy

Zobacz także

Zamieszczone komentarze są prywatnymi opiniami ich autorów i nie odzwierciedlają poglądów redakcji