Nowy numer 3/2021 Archiwum

Zwieranie szeregu

Przed 60 laty powstała PZPR. W jej programie zapisano, że będzie to partia ateistyczna i walcząca z Kościołem. Rządziła Polską do 1989 roku.

W latach 40. Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego otrzymało od sowieckich służb specjalnych materiały polskiego wywiadu i kontrwywiadu wojskowego, które wpadły w ręce gestapo i Abwehry we wrześniu 1939 r. Niemcy nie zdążyli ich zniszczyć i praktycznie całe bogate archiwum w 1944 r. znalazło się na biurkach śledczych z NKWD, którzy później podzielili się nim z polskimi „czekistami”. W bezpiece powstał X Departament – specjalna komórka do badania agentury w partii komunistycznej. W rzeczywistości, z punktu widzenia komunistów, Lechowicz i Jaroszewicz byli niewinni. Byli agentami NKWD, pod pozorem współpracy infiltrującymi polskie służby wojskowe. W trakcie brutalnych przesłuchań chciano od nich wyciągnąć zeznania obciążające Gomułkę i jego najbliższych współpracowników. Lechowicz mieszkał w tej samej kamienicy co Gomułka, a wśród aresztowanych było wielu urzędników Ministerstwa Ziem Odzyskanych, więc dla śledczych był to dowód, że musieli być w zmowie z byłym sekretarzem generalnym PPR. Gomułka wiedział, że rozpoczyna się rozgrywka, w której stawką nie jest już tylko jego pozycja w nowej partii, ale życie. Nie oponował więc, gdy obie partie przyjęły wspólny statut, który m.in. przesądzał, że przyszła partia będzie partią ateistyczną i prowadzić będzie ostrą walkę z Kościołem. Nowa partia miała być zbudowana na stalinowskich zasadach tzw. centralizmu demokratycznego, czyli pełnego podporządkowania mas członkowskich dyrektywom kierownictwa.

Nadchodzi mrok
14 grudnia odbyły się w Warszawie równolegle dwie imprezy: II Zjazd PPR w sali „Romy” oraz XXVIII Kongres PPS w sali Teatru Polskiego. Podjęto tam uchwały o zjednoczeniu. Miejscem tzw. Kongresu Jedności Robotniczej była aula Politechniki Warszawskiej, gdzie w dniach 15–21 grudnia 1948 r. utworzono nową siłę polityczną – Polską Zjednoczoną Partię Robotniczą (PZPR). Na czele kierownictwa PZPR stanął Bolesław Bierut. Z szeregów PPS wywodzili się m.in. wieloletni premier Józef Cyrankiewicz i Adam Rapacki, późniejszy minister spraw zagranicznych. Utworzenie PZPR rozpoczęło najtragiczniejszy okres w powojennej historii Polski. Wkrótce więzienia, po raz kolejny, zapełniły się tysiącami żołnierzy AK, z których wielu niedawno się ujawniło. Rozpoczął się brutalny proces rozkułaczania polskiego chłopa, którego siłą zaczęto zaganiać do kołchozów i sowchozów. Nasiliła się walka z Kościołem. Terror bezpieki uderzył również w działaczy partyjnych. Tuż po zjeździe zlikwidowano Ministerstwo Ziem Odzyskanych, a Gomułka stracił urząd wicepremiera. Był coraz bardziej izolowany, aż w 1951 r. został aresztowany i przebywał w odosobnieniu do 1954 r. Uratowała go śmierć Stalina w 1953 r. i nadchodząca po tym „odwilż”, która jesienią 1956 r. zakończyła najbardziej mroczną fazę dziejów PRL. Powstała w grudniu 1948 r. PZPR zachowała jednak pełnię władzy w Polsce do czerwca 1989 r. Jej legitymację nosiło kilka milionów Polaków.

« 1 2 3 »
oceń artykuł Pobieranie..

Andrzej Grajewski

Dziennikarz „Gościa Niedzielnego”, kierownik działu „Świat”

Doktor nauk politycznych, historyk. W redakcji „Gościa” pracuje od czerwca 1981. W latach 80. był działaczem podziemnych struktur „Solidarności” na Podbeskidziu. Jest autorem wielu publikacji książkowych, w tym: „Agca nie był sam”, „Trudne pojednanie. Stosunki czesko-niemieckie 1989–1999”, „Kompleks Judasza. Kościół zraniony. Chrześcijanie w Europie Środkowo-Wschodniej między oporem a kolaboracją”, „Wygnanie”. Odznaczony Krzyżem Pro Ecclesia et Pontifice, Krzyżem Wolności i Solidarności, Odznaką Honorową Bene Merito. Jego obszar specjalizacji to najnowsza historia Polski i Europy Środkowo-Wschodniej, historia Kościoła, Stolica Apostolska i jej aktywność w świecie współczesnym.

Kontakt:
andrzej.grajewski@gosc.pl
Więcej artykułów Andrzeja Grajewskiego

Zobacz także

Wyraź swoją opinię

napisz do redakcji:

gosc@gosc.pl

podziel się