Nowy numer 48/2021 Archiwum

Zdrowie do kontroli

Badania profilaktyczne wykonywane regularnie pozwalają zapobiec wielu chorobom, a czasem nawet uratować życie. Które powinniśmy wybrać ze względu na wiek i płeć?

Pandemia koronawirusa, związane z nią lockdowny i obostrzenia dotyczące wychodzenia z domu miały niewątpliwie wpływ na regularność badań profilaktycznych, kontrolnych czy przesiewowych. W kolejnej fali zachorowań sytuacja może się powtórzyć, dlatego odkładaną na później diagnostykę warto zrobić jak najszybciej.

Profilaktyka 40 plus

Do końca roku można skorzystać z rządowego programu „Profilaktyka 40 plus”, skierowanego do kobiet i mężczyzn po czterdziestym roku życia. W jego ramach przysługuje komplet badań diagnostycznych zawierających m.in.: morfologię krwi obwodowej ze wzorem odsetkowym i płytkami krwi, stężenie cholesterolu całkowitego, kontrolny profil lipidowy. Ponadto można zbadać stężenie glukozy we krwi, AIAT, AspAT, GGTP, poziom kreatyniny, poziom kwasu moczowego we krwi, krew utajoną w kale (metodą immunochemiczną) czy wykonać badanie ogólne moczu. Dla mężczyzn dodano badanie PSA (antygenu swoistego dla stercza). W trakcie badań czy wypełniania ankiety zbierane są też informacje dotyczące masy ciała, wzrostu, obwodu w pasie, ciśnienia tętniczego i miarowości rytmu serca. Skierowanie na badania otrzymuje się jednorazowo po wypełnieniu ankiety, która znajduje się na stronie Internetowego Konta Pacjenta lub pod infolinią Domowej Opieki Medycznej (tel. 22 735 39 53). Co zawiera ankieta poza podstawowymi pytaniami dotyczącymi pacjenta? Pytania w kwestii odżywiania i aktywności, picia alkoholu i palenia tytoniu oraz wywiad w zakresie chorób onkologicznych. Dla osób powyżej 65. roku życia ankieta jest krótsza. Na pytania odpowiada się „tak” lub „nie”. Po wypełnieniu ankiety na podany numer telefonu otrzymuje się e-skierowanie, które można zrealizować w laboratorium biorącym udział w programie.

Profilaktyka a wiek i płeć

Badania z zakresu pakietu Profilaktyka 40 plus to podstawa. Oprócz nich warto jednak zadbać o inne badania okresowe. Jakie? Wszystkich, niezależnie od wieku dotyczy kontrolne sprawdzanie stanu uzębienia przynajmniej raz w roku. U osób młodych, w okresie dojrzewania, warto zwrócić uwagę na wady postawy, badanie wzroku, wzrost, masę ciała, ciśnienie tętnicze oraz na samodzielne palpacyjne badanie piersi (u kobiet) i jąder (u mężczyzn). Według wielu międzynarodowych towarzystw onkologicznych prawidłowe i regularne samobadanie jest jednym z najważniejszych czynników wczesnego wykrywania nowotworów. Powyżej 20. roku życia lub trzy lata od pierwszego stosunku kobiety powinny co dwa, trzy lata wykonywać cytologię.

Badania z ostatnich lat wskazują na rosnącą liczbę młodych cierpiących na depresję czy zaburzenia odżywiania. To obszar, o który również trzeba zadbać, ma on bowiem bezpośredni wpływ na zdrowie, a nawet życie dzieci i młodzieży.

Pięćdziesiąt i więcej

Z wiekiem zakres zalecanych badań profilaktycznych się zwiększa. U kobiet powyżej 50. roku życia jest mammografia – raz na dwa lata (po 60. roku życia raz na rok), a jeśli w rodzinie występują lub występowały nowotwory – można się badać częściej. W tym wieku raz w roku warto zbadać serce oraz poziom cholesterolu (mężczyźni po 35. roku życia, kobiety po 45. roku życia) i poziomu cukru we krwi (przynajmniej raz w roku). Po pięćdziesiątce warto wykonać badanie przesiewowe w kierunku nowotworu jelita grubego, a u mężczyzn dodatkowo w kierunku nowotworu stercza. U kobiet po menopauzie dodatkowo zaleca się wykonanie badania w kierunku osteoporozy. To dobry czas na zbadanie wzroku (ryzyko jaskry, zwyrodnienia siatkówki czy zmętnienia soczewki), a także badanie słuchu.

Poza okresowymi badaniami kontrolnymi w wieku starszym warto przyjrzeć się zestawowi przyjmowanych leków. Zwraca na to uwagę prof. dr hab. n. med. Jan Duława z Kliniki Chorób Wewnętrznych i Metabolicznych SUM w Katowicach. Wiele z nich może wchodzić ze sobą w szkodliwe interakcje. Do tego ich dawki i ilość warto dostosować do kondycji nerek i wątroby. Profesor Duława poleca też osobom starszym coroczne szczepienia przeciwko grypie i jednorazowe szczepienie przeciwko pneumokokom.

Jeśli chodzi o przesiewowe badania w kierunku wykrywania nowotworów, kobietom i mężczyznom powyżej 50. roku życia zaleca się coroczne badania na krew utajoną w kale, a co pięć lat sigmoidoskopię oraz badanie kontrastowe jelita grubego. W wieku 55–65 lat natomiast jednorazową kolonoskopię. Dotyczy to osób zdrowych, nieobciążonych ryzykiem nowotworowym. Szczególnie sumienne w badaniach tego typu powinny być osoby z chorobą zapalną jelit, zmagające się z polipami gruczolakowatymi czy kobiety z rakiem endometrium lub jajnika.

Profesor Duława zwraca też uwagę, żeby wykonywać pomiary ciśnienia tętniczego podczas wizyty u lekarza.

U osób powyżej 45. roku życia, z nadwagą, o dodatnim wywiadzie rodzinnym czy przebytej w trakcie ciąży cukrzycy oraz z rozpoznaną chorobą układu sercowo-naczyniowego, dyslipidemią i wysokim ciśnieniem tętniczym zaleca się przynajmniej raz na trzy lata wykonywanie pomiarów stężenia glukozy we krwi na czczo. Natomiast mężczyźni w wieku 65–75 lat, szczególnie palący papierosy, powinni przejść jednorazowe przesiewowe badanie USG w kierunku tętniaka aorty brzusznej.

Badanie profilaktyczne i przesiewowe dotyczą osób zdrowych, nieskarżących się na konkretne dolegliwości. U osób chorych najczęściej to lekarz prowadzący zaleca regularne kontrolowanie stanu zdrowia. Warto tego pilnować. •

« 1 »
oceń artykuł Pobieranie..

Anna Leszczyńska-Rożek

Redaktorka działu „4 strony kobiety"

Absolwentka muzykologii na Uniwersytecie Adama Mickiewicza w Poznaniu. Współzałożycielka Stowarzyszenia Śląska Kawiarnia Naukowa, w którym koordynowała projekty „Cztery żywioły" (cykl zajęć dla dzieci w gorszej sytuacji materialno-rodzinnej), wystawę fotografii naukowej „Mikro-Makro. Skale wszechświata" i cykliczne spotkania Śląskiej Kawiarni Naukowej w Katowicach. Autorka tekstów w miesięczniku „Mały Gość Niedzielny". Od 2018 r. w „Gościu Niedzielnym" prowadzi dział Cztery Strony Kobiety. Mama bliźniąt i żona Tomasza. Gra na skrzypcach w zespole Dobre Ludzie. Żegluje, eksperymentuje w kuchni, a od czasu do czasu wyrusza do dalekich krajów (m.in. Uganda, Islandia i Indie), by poznawać nowych ludzi, smaki, zapachy i miejsca.

Kontakt:
Więcej artykułów Anny Leszczyńskiej-Rożek

Zobacz także