Nowy numer 49/2019 Archiwum

Świadkowie historii

Dokumenty Adama Turuli, poświęcone ważnym wydarzeniom historii Polski XX wieku, obejrzeć można na YouTubie.

Pierwszy film, „Za waszą i naszą niewolę”, poświęcony interwencji w Czechosłowacji, rozpoczyna fragment przemówienia premiera Cyrankiewicza, wygłoszonego 1 września 1968 roku. – Patrzymy w przyszłość właśnie dlatego, że ku wściekłości imperializmu i międzynarodowej reakcji, z zachodnioniemiecką na czele, pokrzyżowaliśmy w porę działania wspieranej przez nich kontrrewolucji w Czechosłowacji. W ten sposób realizujemy hasło „Nigdy więcej Monachium, nigdy więcej września, za waszą wolność i naszą” – mówi Cyrankiewicz, tłumacząc haniebną interwencję w Czechosłowacji. Czy nie zdaje sobie sprawy ze skojarzeń, jakie niosą użyte w przemówieniu porównania do Monachium, a tym bardziej kuriozalne w tym kontekście stwierdzenie o walce „za naszą i wasza wolność”?

Film zrealizowany dla Muzeum Historii Polski w Warszawie przedstawia inwazję z polskiej perspektywy. Najciekawsze w dokumencie wydają się wspomnienia uczestników interwencji, którzy służyli wówczas w wojsku, oraz ludzi, starających się wyrazić sprzeciw wobec napaści na naszych sąsiadów. Wypowiedzi te uzupełnione są relacjami historyków, w tym Łukasza Kamińskiego i naszego redakcyjnego kolegi, Andrzeja Grajewskiego.

Bohaterowie i bezpośredni świadkowie I powstania śląskiego już nie żyją. W dokumencie „Gdy Polska była wielkim marzeniem…”, nakręconym w 100. rocznicę tego zrywu, wypowiadają się potomkowie powstańców, którzy historię ich udziału w walkach znają z rodzinnych opowieści. Mówią o przyczynach tego wydarzenia, które wybuchło spontanicznie, o jego przebiegu i losach powstańców po zakończonym klęską zrywie. O co walczyli?

– Chcieli zachować polski język i zwyczaje – mówi Andrzej Sas-Jaworski, wnuk Stanisława Ligonia, czyli „Karlika z Kocyndra”. – Czuli się częścią Polski – dodaje prof. Michał Lis. – Komendant w opinii rodziny podkreślał zawsze jedno. Pierwsze powstanie dlatego było nieudane, ponieważ było związane ze zdradą – mówi bp Gerard Kusz, siostrzeniec Alfonsa Zgrzebnioka, komendanta I powstania. C

zy aresztowanie całego powstańczego sztabu na dworcu w Pawłowicach, co sprawiło, że powstanie wybuchło praktycznie bez dowództwa, było spowodowane zdradą? Profesor Michał Lis jest innego zdania. – Nie wiem, czy to można nazwać zdradą. To po prostu jest wpadka… Powstanie wybucha w sytuacji, kiedy nie istnieje to kierownictwo, które powinno.

Autor nie wykorzystuje w filmach komentarza spoza kadru. Oddaje głos bezpośrednim świadkom wydarzeń lub ich potomkom.

Gdy Polska była wielkim marzeniem..., Polska, 2019. Za waszą i naszą niewolę, Polska, 2019.

Edward Kabiesz

« 1 »
oceń artykuł Pobieranie..

Zobacz także

Zamieszczone przez internautów komentarze są prywatnymi opiniami ich autorów i nie odzwierciedlają poglądów redakcji

Polecane filmy

Zapisane na później

Pobieranie listy

Reklama