Nowy numer 42/2019 Archiwum

Na górze i na dole

Pod każdym miastem znajduje się jeszcze jedno miasto. Podziemne. W przypadku Warszawy to zdanie jest najbardziej znaczące.

Sebastian Pawlina napisał książkę o powstaniu warszawskim, która pośród tysięcy innych ma szansę się wyróżnić. Za szkielet opowieści autor przyjął bowiem podziemny – dosłownie! – punkt widzenia. „Podziemne przejścia umożliwiają jeszcze inną perspektywę spojrzenia na walki w stolicy”.

Pawlina, bazując na wspomnieniach uczestników walk, dzieli uwagę czytelnika na to, co dzieje się „na górze”, i na to, co „na dole”. Nie zawsze są to obrazy tworzące jedną opowieść. „Musimy zdawać sobie sprawę z tego, że pełnego obrazu kanałów w powstaniu warszawskim i powstaniu w getcie nie będziemy w stanie odtworzyć nigdy. Bo nawet jeśli możemy odtworzyć warunki takie jak ciemność, brud i smród, jeśli możemy poznać głód, ale też przecież nie w tak skrajnych jego wersjach, to nie zrozumiemy nigdy tego najważniejszego – strachu, jaki towarzyszył wtedy ludziom, ale i nadziei, jaka kryła się pod ziemią” – czytamy.

Autor unika łatwego wydawania sądów moralnych, nie wchodzi w dyskusję historyków na temat sensu i bezsensu Godziny „W”. Pokazuje za to bardzo ludzki wymiar sierpnia 1944 roku. W kanałach można się poruszać, jedynie będąc ściśniętym w kłąb, idąc w kucki lub będąc pochylonym. Za każdym razem płuca są ściśnięte i dostarczają za mało powietrza, którego ponadto pod ziemią brakuje. Za to smrodu, mroku i strachu jest pod dostatkiem. Ścian lepiej nie dotykać, bo ranią dłonie. Nawet jeśli można przyzwyczaić się do szlamu, porzuconych ubrań, szczurów i ludzkich ciał, nie można przygotować się na to, czego doświadczają zmysły. W kanałach każdy dźwięk odbierany jest inaczej. Brakuje miejsca do walki, brakuje powietrza. Kanał to bezradność i czekanie na granat albo na dotarcie do włazu. Ludzie poddani tej straszliwej próbie okazują cały wachlarz postaw. W kanale bowiem każdy boi się czegoś innego.

Marcin Cielecki

« 1 »
oceń artykuł Pobieranie..

Zobacz także

Zamieszczone przez internautów komentarze są prywatnymi opiniami ich autorów i nie odzwierciedlają poglądów redakcji

Polecane filmy

Zapisane na później

Pobieranie listy

Reklama

Sponsorowane

Https://Www.AUTOdoc.PL