Perskie szachy

Po pierwsze, nigdy wcześniej władza ajatollahów nie szykowała się tak mocno do ewakuacji. Dziś już wiemy, że rosyjskie samoloty od dłuższego czasu wywożą złoto zgromadzone przez ludzi związanych z reżimem, a Najwyższy Przywódca Ali Chamenei wraz z rodziną i najbliższymi współpracownikami jest gotowy na ewakuację i schronienie się w Moskwie. Po drugie, skala protestów objęła tak wiele miejscowości, jak nigdy wcześniej, w tym również – co istotne – drugie co do wielkości miasto, czyli Meszhed, liczące prawie 3 mln mieszkańców, z którego wywodzi się Chamenei. Po trzecie, ze Stanów Zjednoczonych płyną jednoznaczne groźby Donalda Trumpa, że jest gotowy użyć siły, by obalić rządy ajatollahów, a deklaracje Izraela świadczą o wyjątkowej determinacji, by tym razem pozbyć się swojego największego w regionie wroga. I właściwie ostatniego tak potężnego wroga. Bo arabscy sąsiedzi – w tym również dawni wrogowie Izraela – od dłuższego czasu okazują się pragmatycznymi partnerami w relacjach z państwem żydowskim.

Ale być może najbardziej znaczącym sygnałem szykowanej zmiany władzy w Iranie jest coś, co trochę umknęło światowym mediom, a wydaje się bardzo czytelne: do udziału w styczniowym Jerusalem Prayer Breakfast w prywatnej rezydencji Trumpa na Florydzie został zaproszony niejaki… książę Cyrus Reza Pahlavi. Brzmi znajomo? Tak jest – to najstarszy syn ostatniego szacha Iranu, Mohammada Rezy Pahlaviego, obalonego przez islamską rewolucję w 1979 roku. Zresztą sami Irańczycy mieszkający w USA nie ukrywają, że liczą na to, iż potomek szacha obejmie władzę w Teheranie z pomocą Stanów Zjednoczonych. Niezależnie od oceny moralnej takiej ewentualnej „operacji” można chyba założyć, że jej efekty byłyby nieco inne niż atak na Irak w 2003 roku – prawdopodobnie w Iranie nie doszłoby do wojny domowej, która przez lata wykrwawiała Irak i której skutki rozlały się na inne kraje. Przestrzegałbym jednak przed nadmiernym optymizmem. Bo nawet jeśli obalenie ajatollahów okaże się „chirurgicznym zabiegiem”, a kraj nie pogrąży się w wojnie domowej, to bynajmniej nie oznacza, że w Iranie automatycznie nastaną czasy demokracji i poszanowania praw wszystkich obywateli. Pahlavi nie ukrywa, że jego celem jest przywrócenie monarchii, co w tamtych warunkach raczej trudno będzie zrealizować w formacie monarchii konstytucyjnej.