Wielu Polakom Ruda Śląska kojarzy się tylko i wyłącznie z węglem, a ostatnio z katastrofą w kopalni „Halemba”. Tymczasem jest to miasto o bardzo wielu obliczach – tak różnych, jak różne były miejscowości, z których je pozszywano.

Świynto ulica
Do Rudy wjeżdżamy od strony Zabrza. W okresie międzywojennym przebiegała tędy granica polsko-niemiecka – wyznaczała ją rzeka Bytomka. Mijamy kolejowy wiadukt oddzielający oba miasta. „Szczęść Boże” – wita nas wdzięczną nazwą ulica pnąca się w górę. Po lewej stronie widzimy ceglane familoki z czerwonymi ramami okien. To część kolonii robotniczej zbudowanej na początku XX wieku.

Czas płynie tu jakby wolniej. Z podwórek dobiega szczekanie psów. W małych ogródkach, przed domami, na sznurach suszą się koszule. Na ławce przy wejściu do jednego z familoków rozmawiają dwie dziewczyny. Starsi ludzie przesiadują w oknach, kontemplując otaczający ich świat. – Kiedyś godali, że to świynto ulica – wspomina Ryszard Wypior, urodzony w niedalekim Orzegowie. – Terozki jest więcej chacharstwa. – Może i tak, ale fajnie się tu żyje – wychyla się z okna Eugenia Sochór, która od dziecka mieszka przy tej ulicy. – Tu kożdy jeden drugiemu dzień dobry mówi. Najfajniej jest latem – siedzimy sobie na ławeczkach, pijemy kawę, rozmawiamy.

Podobnych kolonii jest w Rudzie – najstarszej dzielnicy Rudy Śląskiej – znacznie więcej. Wystarczy wymienić choćby tę przy ulicy Staszica, zbudowaną przed I wojną światową dla załóg górniczych kopalni „Wawel”, albo małe ceglane domki przy ulicy Ballestremów. W jednym z nich urodził się dziadek pana Ryszarda. Ballestremowie, którzy byli właścicielami Rudy, tworzyli takie właśnie patronackie osiedla robotnicze. W pamięci mieszkańców zapisali się też wieloma fundacjami kościelnymi i licznymi akcjami charytatywnymi. – Tą drogą często jeździł zarządca ich majątku – pan Ryszard wskazuje ulicę Szczęść Boże. – Ludzie wychodzili do łonego i kłaniali mu się.

Najstarszy zabytek robotniczej zabudowy w mieście nie znajduje się jednak w Rudzie, a w Wirku, niedaleko kościoła ewangelickiego. Kolonia nazywa się Ficinus i została zbudowana w 1870 roku dla pracowników kopalni „Gottesegen” (Błogosławieństwo Boże; obecnie Pokój). Te małe kamienno-ceglane domy zostały całkiem niedawno wyremontowane. Wyglądają tak elegancko, że przeciętnemu przechodniowi trudno byłoby odgadnąć ich wiek.