Nowy numer 41/2019 Archiwum

We wspólnym interesie

Gdyby nowelizacja ustawy o IPN odnosiła się tylko do „kłamstwa oświęcimskiego”, które jest penalizowane w kodeksach karnych wielu krajów, nie byłoby awantury.

Nowelizacja ustawy o IPN miała stworzyć instrument prawny do walki z niezwykle szkodliwym i niszczącym wizerunek państwa określeniem „polskie obozy koncentracyjne” czy „polskie obozy zagłady”. Odniosła jednak skutek odwrotny do zamierzonego. Wywołała  ostre protesty ze strony Izraela oraz licznych żydowskich organizacji. Opanowane przez PiS media publiczne informowały, że protesty dotyczą sformułowania „polskie obozy koncentracyjne”, co nie jest prawdą. W zdecydowanej większości przedstawiciele Izraela oraz ważnych żydowskich organizacji podkreślali, że istotą sporu nie jest prawo Polski do obrony prawdy historycznej.  Strona izraelska wielokrotnie nas wspierała w walce z kłamliwym i fałszującym historię sformułowaniem o „polskich obozach koncentracyjnych”. Gdyby nowelizacja ustawy o IPN odnosiła się tylko do „kłamstwa oświęcimskiego”, które jest penalizowane w kodeksach karnych wielu krajów, nie byłoby awantury. Jednak omawiana ustawa w ogóle nie zawiera zapisu literalnie dotyczącego tego sformułowania.

W dopisanym do ustawy rozdziale 6c  „Ochrona dobrego imienia Rzeczypospolitej Polskiej i Narodu Polskiego” znalazł się artykuł  55 a. pkt 1, który formułuje zakres odpowiedzialności znacznie szerzej, a jednocześnie znacznie mniej precyzyjnie. Jest w nim bowiem mowa o tym, że „kto publicznie i wbrew faktom przypisuje Narodowi Polskiemu lub Państwu Polskiemu odpowiedzialność lub współodpowiedzialność za popełnione przez III Rzeszę Niemiecką zbrodnie nazistowskie określone w art. 6 Karty Międzynarodowego Trybunału Wojskowego załączonej do Porozumienia międzynarodowego w przedmiocie ścigania i karania głównych przestępców wojennych Osi Europejskiej, podpisanego w Londynie dnia 8 sierpnia 1945 r. (Dz. U. z 1947 r. poz. 367), lub za inne przestępstwa stanowiące zbrodnie przeciwko pokojowi, ludzkości lub zbrodnie wojenne lub w inny sposób rażąco pomniejsza odpowiedzialność rzeczywistych sprawców tych zbrodni, podlega grzywnie lub karze pozbawienia wolności do lat  3”.

Ten przepis nie ogranicza się jedynie do przypisywania Polakom odpowiedzialności za zbrodnie popełnione przez III Rzeszę, ale także „za inne przestępstwa stanowiące zbrodnie przeciwko pokojowi, ludzkości lub zbrodnie wojenne”. Wątpliwości nie biorą się z tego, że przypisuje się Polakom zbrodnie na Żydach popełnione przez Niemców, ale kwestionuje się – zdaniem krytyków ustawy – prawo do oceny zachowań tych Polaków, którzy faktycznie uczestniczyli w mordowaniu Żydów. Strona żydowska obawia się, że wprowadzenie nowych przepisów może spowodować, że każdy, kto będzie przypominał udział Polaków w mordowaniu Żydów, może zostać oskarżony i ukarany. Nie uspokaja ich znajdujący się w ustawie zapis, że cytowany przepis nie odnosi się do badań naukowych oraz działalności artystycznej. Powstaje bowiem problem zdefiniowania tego, czym są badania naukowe i kogo możemy określić jako profesjonalnego badacza, któremu przysługuje ochrona, a kto jest amatorem, a więc może być ścigany. Z pewnością takie prawo nie będzie zachęcało młodych badaczy, aby sięgać po niewygodne materiały i interpretować je w sposób niezależny i obiektywny. Podnoszona jest także przez stronę żydowską kwestia odpowiedzialności żyjących jeszcze świadków, którzy mają w swej pamięci zapisanych nie tylko Polaków, którzy im pomagali, ale także tych, którzy zajęli ich mienie, przejęli dobytek oraz denuncjowali Niemcom. Czy ich świadectwa mają być lekceważone albo ścigane przez prokuratorów jako niewystarczająco osadzone w faktach? Pytań zresztą jest więcej, jak chociażby w odniesieniu do zawartego w ustawie sformułowania „wbrew faktom”. Kto będzie rozstrzygał o wymowie faktów, skoro historia jest niekończącym się ciągiem dyskusji i interpretacji, kiedy jedne ustalenia są falsyfikowane na podstawie innych źródeł czy interpretacji? Cel ustawodawcy był szlachetny, ale uchwalono prawo, które wywołało skandal. Tymczasem Izrael w tej sprawie powinien być naszym sojusznikiem, a nie wrogiem. Dobrym pomysłem w tej sytuacji jest powołanie polsko-izraelskiej komisji historycznej, co zapowiedział premier Mateusz Morawiecki. Ważne są także działania prezydenta Andrzeja Dudy, który podkreśla, że Polska i Polacy mają prawo bronić się „przed ewidentnym pomówieniem, przed ewidentnym zakłamywaniem prawdy historycznej”,  a jednocześnie dodaje, że „należy spokojnie wyjaśniać sprawę”. W swym ostatecznym kształcie ustawa musi być pomocna w obronie prawdy historycznej, a jednocześnie powinna rozwiać wszelkie wątpliwości, że jej ubocznym celem jest ograniczanie wolności badań historycznych czy zaprzeczanie współudziałowi niektórych polskich obywateli w zabijaniu Żydów podczas wojny.

« 1 »
oceń artykuł Pobieranie..

Andrzej Grajewski

Zastępca redaktora naczelnego „Gościa Niedzielnego”, kierownik działu „Świat”

Doktor nauk politycznych, historyk. W redakcji „Gościa” pracuje od czerwca 1981. W latach 80. był działaczem podziemnych struktur „Solidarności” na Podbeskidziu. Jest autorem wielu publikacji książkowych, w tym: „Agca nie był sam”, „Trudne pojednanie. Stosunki czesko-niemieckie 1989–1999”, „Kompleks Judasza. Kościół zraniony. Chrześcijanie w Europie Środkowo-Wschodniej między oporem a kolaboracją”, „Wygnanie”. Odznaczony Krzyżem Pro Ecclesia et Pontifice, Krzyżem Wolności i Solidarności, Odznaką Honorową Bene Merito. Jego obszar specjalizacji to najnowsza historia Polski i Europy Środkowo-Wschodniej, historia Kościoła, Stolica Apostolska i jej aktywność w świecie współczesnym.

Kontakt:
andrzej.grajewski@gosc.pl
Więcej artykułów Andrzeja Grajewskiego

Zobacz także

  • Gość
    31.01.2018 11:16
    Kiedy wreszcie GN - katolickie pismo i portal przestaną politykować? Po zmianie naczelnego m ialem nadzieje że to wreszcie nastapi.
    doceń 24
  • Louie
    31.01.2018 13:31
    Ten tekst jest dla mnie kolejnym dowodem na to, że przytłaczająca większość polskich publicystów promuje irracjonalne tezy o "przyjaźni" czy też "wspólnych interesach" z państwami, które w praktyce traktują bardzo instrumentalnie Polskę, a w razie jakichkolwiek sprzeczności twardo stoją przy własnym interesie, polskie racje po prostu olewając. Ale wcale nie psuje to humoru wspomnianym publicystom, bo wciąż promują te same tezy i zapewniają o przyjaźni, która nie istnieje (bo potrzeba obopólnej relacji!). Przykłady - Litwa (która od uzyskania niepodległości konsekwentnie ogranicza prawa mniejszości polskiej i dyskryminuje ją), Ukraina (otwarty i powszechny w zachodniej Ukrainie kult UPA) czy Izrael (który to walczy o monopol narodowości żydowskiej w zakresie bycia ofiarą II wojny światowej - przy czym promuje konsekwentnie tezę, że ludobójstwo nazistowskich Niemiec było konkluzją rozwoju "antysemickiej" kultury "chrześcijańskiej europy zachodniej". NIE MA wspólnego interesu Polski i Izraela w zakresie wspomnianej ustawy - strona polska walczy tu o swoje dobre imię i konsekwentne odrzucenie przypinanej nam co i rusz łatki "współsprawców" holocaustu, strona izraelska chce z kolei utrzymać monopol narodu żydowskiego jako "narodu ofiar" i powstrzymać przed uznaniem Polaków jako "jeszcze jednego" narodu ofiar w II W.Ś. Między innymi dlatego, że izraelskie środowiska polityczne, naukowe i dziennikarskie PODZIELAJĄ tezy o tym, że Polacy "też przyłożyli rękę do holocaustu". Czy Pan Redaktor NAPRAWDĘ tego nie widzi?
    doceń 15
  • MAR
    31.01.2018 15:33
    Reakcja polityków, mediów i środowisk opiniotwórczych w Izraelu i w niektórych krajach zdecydowanie obala interpretację pana redaktora Grajewskiego. Może to skrajna naiwność, może polityczna poprawność - trudno mi rozstrzygać. W czasie reporterskiej sondy ulicznej, młody Izraelczyk stwierdza autorytatywnie - polskie podziemie zamordowało więcej Żydów niż Niemcy. Na pytanie, skąd ma taką wiedzę, odpowiada, że tak napisał w książce Gross. Za kwestionowanie ustaleń dotyczących holokaustu, tzw. kłamstwa oświęcimskiego tymczasem historyk traci pracę, ma zakaz wjazdu do państw europejskich lub Izraela albo trafia do więzienia. Uczmy się od Izraela a nie przepraszajmy za to, że żyjemy. Żydzi przyjęli twardą zasadę po II wojnie, że nie będą rozliczać swoich obywateli, jako narodu ofiar, za współudział w zbrodniach w okresie wojennym i powojennym. Przyjęto też zasadę niewydawania swoich obywateli bez względu na popełnione czyny, innemu państwu. Czy z tych powodów ktoś w przeszłości wnosił jakieś skuteczne zastrzeżenia? Czy ustawy o prawnej ochronie kłamstwa historycznego przyjęte przez Rosję i Ukrainę tez wywołały takie światowe protesty? Na koniec truizm - czy decyzje o kształcie polskiego prawa suwerennego państwa mają zapadać w Warszawie, czy może od teraz w innych światowych stolicach ?
  • gut
    31.01.2018 20:22
    Różnica między Bogiem a historykami, polega głównie na tym, że Bóg nie może zmieniać przeszłości.
    Samuel Butler

Ze względów bezpieczeństwa, kiedy korzystasz z możliwości napisania komentarza lub dodania intencji, w logach systemowych zapisuje się Twoje IP. Mają do niego dostęp wyłącznie uprawnieni administratorzy systemu. Administratorem Twoich danych jest Instytut Gość Media, z siedzibą w Katowicach 40-042, ul. Wita Stwosza 11. Szanujemy Twoje dane i chronimy je. Szczegółowe informacje na ten temat oraz i prawa, jakie Ci przysługują, opisaliśmy w Polityce prywatności.

Zamieszczone komentarze są prywatnymi opiniami ich autorów i nie odzwierciedlają poglądów redakcji