Nowy numer 42/2020 Archiwum

Wielka przebudowa

90 lat temu papieską bullą „Vixdum Poloniae unitas” ustanowiona została nowa struktura kościelna w Polsce, którą ostatecznie i całościowo zmienił dopiero, w 1992 r., Jan Paweł II.

Odzyskanie niepodległości przez Polskę postawiło przed Kościołem zadanie dostosowania granic diecezji do nowego kształtu państwa. Nowe granice kościelne musiały uwzględnić nie tylko zmiany polityczne, ale i cywilizacyjne, jakie w międzyczasie zaszły w Polsce. W okresie I Rzeczypospolitej, do 1795 r., w Kościele polskim były tylko dwie metropolie: w Gnieźnie (obejmująca swymi granicami biskupstwa koronne i litewskie) oraz we Lwowie, w której skład wchodziły biskupstwa łacińskie na Rusi. W okresie rozbiorów utworzono dwie kolejne – w Mohylewie, dla diecezji polskich ziem zabranych przez Rosję, oraz dla Królestwa Polskiego w Warszawie. Normalizacja życia kościelnego wymagała więc dokonania zasadniczej zmiany w tym podziale, przede wszystkim na wschodzie, ale także uwzględnienia nowych granic państwowych na zachodzie kraju.

Dyskusja biskupów

Już na pierwszym zjeździe polscy biskupi, zebrani w sierpniu 1919 r. w Gnieźnie pod przewodnictwem prymasa Edmunda Dalbora, zlecili biskupowi podlaskiemu Henrykowi Przeździeckiemu, który został sekretarzem Konferencji Episkopatu Polski, przygotowanie planu reorganizacji struktury Kościoła w Polsce. Pomagał mu sufragan sejneński, a później metropolita wileński bp Romuald Jałbrzykowski. Wszyscy biskupi otrzymali ankietę, w której byli pytani o nowe metropolie, zmiany granic istniejących diecezji oraz możliwe zmiany stolic biskupich. Powstały w 1924 r. wstępny projekt był także konsultowany z nuncjuszem apostolskim w Polsce oraz władzami państwowymi. Dyskutowano o nim na konferencjach episkopatu w latach 1921–1924. W trakcie dyskusji wyłaniały się kolejne propozycje.

Spory dotyczyły granic konkretnych diecezji bądź metropolii. Biskupi jednak byli zgodni w tym, że nowe diecezje powinny być mniejsze oraz ulokowane w taki sposób, aby do stolic biskupich łatwiejszy był dostęp z każdej parafii. W międzyczasie Stolica Apostolska podejmowała ważne decyzje. Między innymi w 1920 r. została utworzona diecezja łódzka, co uwzględniało rozwój nowej metropolii miejskiej na tych obszarach. W 1918 r. przywrócona została do życia diecezja podlaska ze stolicą w Janowie Podlaskim, której stolicę w 1923 r. przeniesiono z Janowa do Siedlec. Wówczas to otrzymała nazwę siedlecka, czyli podlaska, a po konkordacie została włączona w skład metropolii warszawskiej. Opracowany przez polskich biskupów i zaakceptowany przez papieża projekt nowego podziału diecezji w Polsce został wpisany do konkordatu między Rzecząpospolitą a Stolicą Apostolską, podpisanego 10 lutego 1925 roku.

« 1 2 3 4 »
oceń artykuł Pobieranie..

Andrzej Grajewski

Dziennikarz „Gościa Niedzielnego”, kierownik działu „Świat”

Doktor nauk politycznych, historyk. W redakcji „Gościa” pracuje od czerwca 1981. W latach 80. był działaczem podziemnych struktur „Solidarności” na Podbeskidziu. Jest autorem wielu publikacji książkowych, w tym: „Agca nie był sam”, „Trudne pojednanie. Stosunki czesko-niemieckie 1989–1999”, „Kompleks Judasza. Kościół zraniony. Chrześcijanie w Europie Środkowo-Wschodniej między oporem a kolaboracją”, „Wygnanie”. Odznaczony Krzyżem Pro Ecclesia et Pontifice, Krzyżem Wolności i Solidarności, Odznaką Honorową Bene Merito. Jego obszar specjalizacji to najnowsza historia Polski i Europy Środkowo-Wschodniej, historia Kościoła, Stolica Apostolska i jej aktywność w świecie współczesnym.

Kontakt:
andrzej.grajewski@gosc.pl
Więcej artykułów Andrzeja Grajewskiego

Zobacz także

Wyraź swoją opinię

napisz do redakcji:

gosc@gosc.pl

podziel się