Nowy numer 43/2020 Archiwum

Droga papieża

„Droga Karola Wojtyły” jest najpełniejszą polską biografią Jana Pawła II.

Dzieło Jacka Moskwy, wieloletniego korespondenta polskich mediów w Rzymie i Watykanie, zasługuje na lekturę nie tylko dlatego, że jest obszernym opisem życia Karola Wojtyły oraz jego pontyfikatu. To także czasem osobista relacja wytrawnego dziennikarza z lat spędzonych u boku papieża.

Widziane z bliska

Pisałem już o dwóch pierwszych tomach tego dzieła pt. „Na tron Apostołów” i „Zwiastun wyzwolenia”. Ukazanie się w 2011 r. dwóch kolejnych pozycji skłania do oceny całości. Dodam, że ostatnie tomy pt. „W trzecie tysiąclecie. 1990–1998” oraz „Do Domu Ojca. Ostatnia dekada” są zdecydowanie lepsze aniżeli dwa pierwsze. Autor pracował już wtedy w Rzymie i Watykanie, był blisko opisywanych wydarzeń, co widać zarówno w prezentowanych ocenach, jak i bardziej precyzyjnej narracji. Uważna redakcja tych tomów pozwoliła uniknąć większych błędów, irytujących w poprzedniej edycji. Choć w kolejnych wydaniach warto, moim zdaniem, dopracować na przykład opis pielgrzymki na Ukrainę, który nie oddaje skomplikowanych realiów podzielonego ukraińskiego prawosławia oraz dyskusji, jakie wokół przyjazdu papieża toczyły się na Ukrainie. Sprostowania wymaga informacja, że w Bykowni pod Kijowem poniosło śmierć 7 tys. polskich oficerów. Obywatele polscy pochowani w Bykowni zostali zamordowani w więzieniu NKWD w Kijowie. Najczęściej nie byli oficerami, ale cywilami bądź funkcjonariuszami różnych służb państwowych. To ofiary z tzw. ukraińskiej listy katyńskiej, obejmującej 3435 nazwisk, z których większość, ale nie wszystkich, pochowano w Bykowni.

Szczegółowa relacja

Wszystkie cztery tomy mają jednolitą, chronologiczną kompozycję, co nie zawsze pozwala zgłębiać konkretny problem tego pontyfikatu, przewijający się przez wiele lat, za to ułatwia lekturę, zwłaszcza czytelnikowi mniej znającemu tamte realia. Niewątpliwie celem Jacka Moskwy było przygotowanie biografii papieża dla masowego czytelnika, który chciałby pogłębić swoją wiedzę o tamtym niezwykłym czasie. Dlatego opowieść jest przede wszystkim szczegółową, faktograficzną relacją z najważniejszych działań papieża, jego spotkań, podróży apostolskich, wreszcie streszczeniem jego najważniejszych dokumentów. Być może za mało w niej pytań o konsekwencje tych działań dla Kościoła i świata, ale to temat przekraczający możliwości jednego autora. Mocną stroną wydawnictwa jest podkreślenie relacji między pontyfikatem Jana Pawła II a wydarzeniami w Polsce, co nie zawsze bywa dostrzegane w innych papieskich biografiach. Autor obok tekstów źródłowych obszernie korzysta z dorobku innych autorów, zwłaszcza George’a Weigla, ale i wielu publicystów włoskich, mniej znanych polskiemu czytelnikowi. Znajomość realiów włoskich oraz specyficznych reakcji tamtejszych mediów jest zaletą pracy Moskwy, gdyż relacje papiestwo–państwo włoskie są ważnym, a nie zawsze u nas docenianym aspektem pontyfikatu Jana Pawła II. Interesująca jest także, pojawiająca się w IV tomie, próba analizy stanowiska Kurii Rzymskiej, której znaczenie, jak autor podkreśla, w ostatniej dekadzie tego pontyfikatu rosło. W obu tych tomach pojawiają się także wątki polemiczne z innymi uznanymi autorami biografii Karola Wojtyły, np. Weiglem. Są też pytania, których być może brakuje w pozostałych tomach, jak chociażby to, czy reakcja papieża na kryzys wywołany aferami pedofilskimi w Kościele była wystarczająco szybka oraz adekwatna do skali zagrożeń.

Zamknięty etap

Czterotomowe dzieło Moskwy zamyka, jak mi się wydaje, pewien sposób pisania o pontyfikacie Jana Pawła II. Oczywiście można pisać książki bardziej szczegółowe czy erudycyjne, ale sądzę, że lepszego rezultatu od tego, jaki osiągnął Moskwa, już się nie osiągnie. Zwłaszcza że pasję dokumentalisty udało mu się połączyć z wrażliwością świadka opisywanych wydarzeń. Aby coś do tego obrazu dodać, potrzebne są nowe źródła, chociażby dyplomatyczne, ale na ich udostępnienie trzeba będzie poczekać. Interesujące szczegóły i oceny mogą zawierać pamiętniki osób mających bliski kontakt z Janem Pawłem II, co widać w wydanych niedawno wspomnieniach prezydenta Busha. Konieczne są także badania monograficzne, a więc bardziej pogłębione studia zagadnień stanowiących treść tego pontyfikatu. Potrzebne są wreszcie nowe pytania wobec tego pontyfikatu oraz dystans czasowy, co umożliwi ocenę tego, co z niego pozostanie nie tylko dla Polaków, ale Kościoła i świata. •

Jacek Moskwa, Droga Karola Wojtyły, t. 1–4. Świat Książki 2010–2011

« 1 »
oceń artykuł Pobieranie..

Andrzej Grajewski

Dziennikarz „Gościa Niedzielnego”, kierownik działu „Świat”

Doktor nauk politycznych, historyk. W redakcji „Gościa” pracuje od czerwca 1981. W latach 80. był działaczem podziemnych struktur „Solidarności” na Podbeskidziu. Jest autorem wielu publikacji książkowych, w tym: „Agca nie był sam”, „Trudne pojednanie. Stosunki czesko-niemieckie 1989–1999”, „Kompleks Judasza. Kościół zraniony. Chrześcijanie w Europie Środkowo-Wschodniej między oporem a kolaboracją”, „Wygnanie”. Odznaczony Krzyżem Pro Ecclesia et Pontifice, Krzyżem Wolności i Solidarności, Odznaką Honorową Bene Merito. Jego obszar specjalizacji to najnowsza historia Polski i Europy Środkowo-Wschodniej, historia Kościoła, Stolica Apostolska i jej aktywność w świecie współczesnym.

Kontakt:
andrzej.grajewski@gosc.pl
Więcej artykułów Andrzeja Grajewskiego

Zobacz także

Wyraź swoją opinię

napisz do redakcji:

gosc@gosc.pl

podziel się