Nowy numer 14/2021 Archiwum

Rekolekcje z Chrisem

Rozmawia z Bogiem, czasem trochę się z Nim kłóci, ale nieustannie ponawia dialog. Warto wsłuchać się w twórczość Chrisa Rea, nie ograniczając się tylko do najbardziej znanych utworów.

Jakiej muzyki słuchać w Wielkim Poście? Może którejś z „Pasji” Bacha albo „Mesjasza” Haendla, a może chorału gregoriańskiego? To wszystko dobre pomysły, ale tym razem proponuję podejść do sprawy w sposób mniej oczywisty i poszukać w muzyce popularnej czegoś, co nastawia nasz wewnętrzny kompas na niebo. Dla mnie od dłuższego czasu taką inspiracją jest twórczość Chrisa Rea. Tak, tak, tego samego, którego większość z nas kojarzy z utworów takich jak „The Road to Hell”, „On the Beach” czy „Driving Home for Christmas”. Od ponad pół roku siedzę w tej twórczości po uszy, tłumacząc te piosenki, czy może raczej adaptując – tak by nadawały się do śpiewania po polsku (mam już ich w folderze 88; cierpliwie czekają, aż ktoś je zechce wyśpiewać). I wiem już, że to, co widać na powierzchni, z perspektywy tych kilku najbardziej znanych pop-rockowych utworów, to zaledwie brama do barwnego, wielowymiarowego świata twórcy niezwykle oryginalnego. Kompozytora, wokalisty, gitarzysty, multiinstrumentalisty i autora tekstów – pod wieloma względami porównywalnego z mistrzami piosenki literackiej, takimi jak Leonard Cohen czy Bob Dylan.

Nic nowego nad morzem

Chris Rea kończy właśnie 70 lat. Urodził się w angielskim Middlesbrough, nad rzeką Tees, która będzie powracać w jego piosenkach jako „Stalowa Rzeka” (ang. Steel River). Wychował się w katolickiej rodzinie. Jego matka była Irlandką, a ojciec włoskim imigrantem przybyłym na Wyspy po II wojnie światowej. Ta kulturowa mieszanka wydaje się dość istotna dla jego wrażliwości, doskonale spajającej bluesowo-rockową szorstkość z czułością i liryzmem. Pierwszą solową płytę „What- ever Happened to Benny Santini?” wydał w 1978 r. Zawarta na niej piosenka „Fool (If You Think It’s Over)” stała się wielkim przebojem i otworzyła mu drogę do kariery.

Jego pierwsze płyty przynoszą dawkę przyjemnej, pop-rockowej muzyki, ale nie wyróżniają się jakoś specjalnie na tle podobnych produkcji przełomu lat 70. i 80. To, co można by dziś nazwać „stylem Chrisa Rea”, zaczyna się kształtować dopiero w okolicach piątej płyty, „Water Sign” (1983), gdy do głosu dochodzi bardziej refleksyjny nurt jego twórczości. Album ten otwiera piękny utwór „Nothing’s Happening By the Sea”:

słona rzeka pośród skał chodzi spać nie za wcześnie nie za późno lecz w sam raz tu nad morzem nic nowego żadnych zmian fale biją w brzeg by znów łagodnie w błękit wejść

Nothing's Happening by the Sea
Chris Rea - Topic

Droga do nieba

Morze i plaża to jedne z najczęściej powtarzających się motywów w twórczości Chrisa Rea. Morze symbolizuje to, co stałe, niezmienne, a plaża jest synonimem szczęśliwego czasu, utraconego raju, do którego się tęskni. Ale obok tych morskich obrazów równie ważna okazuje się droga, bycie w ciągłym ruchu. Ma to swoje uzasadnienie biograficzne: Chris jest wielkim miłośnikiem samochodów, utytułowanym kierowcą wyścigowym. Przyjaźnił się m.in. z Ayrtonem Senną, któremu po jego śmierci zadedykował utwór „Saudade”.

Nic więc dziwnego, że dwa wybitne albumy brytyjskiego muzyka, nagrane w drugiej połowie lat 80., mają w tytule plażę i drogę. Zarówno „On the Beach” (1986), jak i „The Road to Hell” (1989) to płyty dopracowane pod każdym względem – kompozycyjnym, tekstowym, brzmieniowym. O ile jednak na „On the Beach” dominuje tematyka miłosna, to „The Road to Hell” podejmuje gorzką refleksję na temat kierunku, w którym zmierza współczesny świat:

tutaj się pędzi po zaszczyty nie poradzisz na to nic to wszystko tylko śmieci które rozniesie wiatr o przyjrzyj się temu światu patrz uważnie jeśli wnioski z lekcji tej wyciągnąć masz ta droga w górę cię nie prowadzi (...) do piekła gna ten rajd

– słyszymy w piosence tytułowej. „Droga do piekła” kończy się jednak zarysowaniem innej perspektywy. W finałowym utworze „Tell Me There’s a Heaven” pytania stawiane ojcu przez małą dziewczynkę stają się pytaniami zadawanymi przez autora samemu Bogu:

powiedz że jest niebo powiedz że tak jest podaj jakiś powód pożegnań tych i tych łez powiedz że jest niebo że wszyscy idą tam powiedz że szczęśliwi są Tato powiedz że jest tak

Tell Me There's a Heaven (2019 Remaster)
Chris Rea - Topic

Wielkie białe drzwi

Ta perspektywa będzie ciągle powracać w piosenkach Chrisa Rea, który w swoich tekstach często odnosi się do Boga. Rozmawia z Nim, czasem trochę się kłóci, ale nieustannie ponawia dialog. Szczególnie mocno słychać to w późnej twórczości, na płytach nagranych po 2000 r., kiedy to u artysty zdiagnozowano raka i konieczna była operacja, podczas której wycięto mu trzustkę, dwunastnicę i pęcherzyk żółciowy. Po nie zawsze udanych poszukiwaniach nowej stylistyki w późnych latach 90., Rea przestał startować w komercyjnym wyścigu, lecz zajął się tym, na co zawsze miał ochotę: graniem muzyki inspirowanej bluesem. Na przełomowym albumie „Stony Road” (2002) z jednej strony wypomina Bogu swoją chorobę w przypominającym lament Hioba „When the Good Lord Talked to Jesus”, z drugiej śpiewa już na gospelową nutę:

Panie czy słyszysz – wiem że moje imię znasz odczytasz je z mych łez co z bólu sączą się połamane serce me całe życie gonię gdzieś lecz wiem że tak wiem że znajdę swój dom

When the Good Lord Talked to Jesus
Chris Rea - Topic

(„Some Day My Peace Will Come”)

Wydawać by się mogło, że po tak trudnych doświadczeniach zdrowotnych muzyk trochę zwolni tempo, tymczasem on jeszcze przyspieszył. W 2005 r. wydał box złożony z... 11 płyt, składający się niemal w całości z premierowego materiału. 137 utworów powstało w zaledwie półtora roku, ponieważ Chris narzucił sobie specjalny harmonogram: pracował codziennie po 12 godzin, tak jakby chciał zdążyć z opowiedzeniem czegoś, na czym bardzo mu zależy. „Blue Guitars” to dzieło nie mające chyba odpowiednika w dziejach muzyki rozrywkowej. Artysta, który jest także utalentowanym malarzem i sam zaprojektował wszystkich 11 okładek, opowiada tu swoimi dźwiękami historię poszczególnych nurtów bluesa. Każda płyta okazuje się prezentacją nieco innej jego odmiany, powstałej pod wpływem krzyżowania się bluesa z innymi gatunkami. Jest tam więc miejsce także na elementy gospel, country, jazzowej ballady, a także dźwięki irlandzkie czy latynoskie. Rozrzut tematyczny tekstów też jest duży, ale nie da się ukryć, że coraz bliżej w nich do wieczności:

myślą że latam a ja pełznę wolno tak jakbym uczył się zostawiać to co mam niczego nie chcieć porzucić śmiech i płacz może ciut mocniej poczuć ból i troszeczkę być bliżej wielkich białych drzwi

Chris Rea - Someday My Peace Will Come
Blue Channel

(„Big White Door”)

Póki wiarę w Ciebie mam

W wypowiedziach pozaartystycznych Chrisa Rea trudno znaleźć jakieś jednoznaczne deklaracje religijne, ale przyznaje on, że katolickie wychowanie zostawiło w nim ślad na całe życie. Mówi też, że nie potrafi przejść obok kościoła, nie zastanawiając się, czy w środku jest Bóg. Owocem jego duchowych poszukiwań jest m.in. film „Santo Spirito” z 2011 r., zainspirowany bazyliką Santo Spirito we Florencji – intrygujący, czarno-biały obraz, pod względem wizualnym przypominający nieco filmy z lat 30. ubiegłego wieku. Oczywiście z muzyką Chrisa. To zresztą niejedyny film przez niego wyreżyserowany, a do listy jego licznych aktywności dopisać trzeba też kilka ról aktorskich.

W zamykającej „Santo Spirito” piosence „Somewhere Between the Stars” artysta śpiewa, że „gdzie mówić cześć nie trzeba już/ jak to jest dowiemy się”. To z całą pewnością owoc jego „fascynacji tym, co jest poza tym wszystkim”, o której wspomina w wywiadach. Ale wydaje się, że bardziej konkretny jest właśnie w swoich piosenkach, chociażby wtedy, kiedy śpiewa:

zimno od cieni co żywić chcą mój strach ale nie zranią mnie już gdy wierzę że Cię blisko mam więc będę tak szedł modlitwa co dzień siłę mi da nigdy nie poddam się już (...) póki wiarę w Ciebie mam

Chris Rea ~ Somewhere Between The Stars (Santo Spirito)
MariMari142

(„If I Keep My Faith in You”)

Swoją ostatnią, jak dotąd, płytę z premierowym materiałem, „Road Songs for Lovers” (2017), Chris zamyka wzruszającym wyznaniem miłości „pod koniec dnia” do żony Joan, z którą związał się już jako nastolatek w rodzinnej miejscowości:

cudzie mój jak dobrze że cię mam niech mówią to co chcą cudem zostaniesz już ktoś woła cię to miłość wzywa idę też bo wiesz... cudzie mój to tylko widzę dziś choć nie ma dla nas szansy wiem i do rozstania wzywa głos mam pewność że tam na duszy dnie zostaniesz już cudem mym

Road Songs for Lovers
Chris Rea - Topic

(„Beautiful”)

W 2016 r. Chris Rea przeszedł udar, a podczas trasy koncertowej promującej ostatni album zemdlał na scenie New Theatre w Oxfordzie. Od tego czasu nie wrócił już do aktywności koncertowej, nie wydał też żadnych nowych piosenek, a jedynie zbiory rarytasów nagranych wcześniej. Jednak jego dotychczasowa aktywność pozwala mieć nadzieję, że jeszcze czekają nas z jego strony jakieś niespodzianki. Czego sobie i Państwu życzę. •

Beautiful
Chris Rea - Topic
« 1 »
oceń artykuł Pobieranie..
TAGI:

Szymon Babuchowski

Kierownik działu „Kultura”

Doktor nauk humanistycznych w zakresie literaturoznawstwa. Przez cztery lata pracował jako nauczyciel języka polskiego, w „Gościu” jest od 2004 roku. Poeta, autor pięciu tomów wierszy. Dwa ostatnie były nominowane do Orfeusza – Nagrody Poetyckiej im. K.I. Gałczyńskiego, a „Jak daleko” został dodatkowo uhonorowany Orfeuszem Czytelników. Laureat Nagrody Fundacji im. ks. Janusza St. Pasierba, stypendysta Fundacji Grazella im. Anny Siemieńskiej. Tłumaczony na język hiszpański, francuski, serbski, chorwacki, czarnogórski, czeski i słoweński. W latach 2008-2016 prowadził dział poetycki w magazynie „44/ Czterdzieści i Cztery”. Wraz z zespołem Dobre Ludzie nagrał płyty: Łagodne przejście (2015) i Dalej (2019). Jest też pomysłodawcą i współautorem zbioru reportaży z Ameryki Południowej „Kościół na końcu świata” oraz autorem wywiadu rzeki z Natalią Niemen „Niebo będzie później”. Jego wiersze i teksty śpiewają m.in. Natalia Niemen i Stanisław Soyka.

Kontakt:
szymon.babuchowski@gosc.pl
Więcej artykułów Szymona Babuchowskiego

 

Zobacz także