Nowy numer 2/2021 Archiwum

Przeszłość przyszłości

Dla dzieci swoich włościan Izabela Czartoryska ufundowała szkołę, pisała dla nich również książki, w których pokazywała różnice między dobrem a złem. Dziś także warto sięgnąć do nauk księżnej za sprawą współczesnej wersji jej powiastek, których wymowa wciąż jest aktualna.

Niezwykły dom w Puławach

O ile Adam, mąż Izabeli, władający kilkoma językami i dysponujący nieprzeciętną wiedzą, angażował się w życie polityczne Rzeczypospolitej, o tyle Izabela na co dzień zajmowała się urządzaniem ogrodu w Warszawie i kolekcjonowaniem dzieł sztuki. Sytuacja zmieniła się, kiedy 12-letnia córka Czartoryskich Teresa zmarła w wyniku poparzeń. Suknia dziewczynki zajęła się od iskry z kominka i stanęła w płomieniach. W tym czasie Izabela była w połogu po urodzeniu kolejnego dziecka – Gabrieli, która także zmarła po kilku dniach. Ta podwójna śmierć wywołała u małżonków wstrząs. Komplikowało się także życie Czartoryskich w Warszawie, gdzie popadali w konflikt z królem Stanisławem Poniatowskim. Adam, obrażony na króla, postanowił opuścić stolicę. W 1791 roku rodzina przeniosła się do Puław. I choć mogło się wydawać, że dla Czartoryskich była to strata, z pewnością dla Puław był to ogromny zysk.

Wielki architekt Piotr Aigner był autorem przebudowy puławskiego pałacu i budowy pawilonów ogrodowych. Po trzecim rozbiorze Polski do Czartoryskich do Puław ściągali wielcy ówczesnego życia. Odbywały się tu bale, gry towarzyskie, przedstawienia teatralne. Toczyły się dysputy o Polsce, o przechowaniu świadectw jej wielkiej materialnej i duchowej przeszłości i o sposobie odzyskania niepodległości.

Zachowując pamięć

To właśnie w Puławach księżna Izabela zaczyna gromadzić liczne pamiątki związane w polskimi królami, książki, kroniki, dzieła malarstwa. Równocześnie powstaje imponujący ogród, który jest kolejną pasją księżnej. To tutaj powstaje pierwsze w Polsce muzeum ze zbiorów Izabeli. Notuje ona w swoich zapiskach: „Ojczyzno, nie mogłam Ciebie obronić, niechaj Cię przynajmniej uwiecznię”. Na budynku muzeum nazwanym świątynią Sybilli, każe wyryć napis: „Przeszłość Przyszłości”. Eksponaty zbiera sama, pomagają jej też przyjaciele. W czasie gdy Austriacy niszczą Kraków, udaje się zdobyć fragmenty czaszki króla Bolesława Chrobrego, a także Jana Kochanowskiego. Są klejnoty królewskie, trzewiki królowej Jadwigi, zbroje husarskie, dokumenty. Wielkie dzieła nie zamykają jednak Izabeli na otaczającą rzeczywistość.

« 1 2 3 »
oceń artykuł Pobieranie..

Wyraź swoją opinię

napisz do redakcji:

gosc@gosc.pl

podziel się

Polecane filmy

Zapisane na później

Pobieranie listy

Reklama