Nowy Numer 21/2019 Archiwum

Krajobraz poza czasem

W pokaźnej już bibliotece wydawnictw traktujących o Kresach książka Agnieszki Rybak i Anny Smółki „Wieża Eiffla nad Piną” zajmuje miejsce ważne. Rekonstruując przeszłość kilku miejsc w województwach wschodnich II Rzeczypospolitej, opowiada o sile polskich marzeń, które tam stawały się rzeczywistością.

Idąc śladami przedwojennych tekstów prasowych, wspomnień i archiwaliów, autorki piszą o ludziach, ale i o wysiłku państwa, niezbyt przecież bogatego, próbującego na nowo zagospodarować ziemie odziedziczone w kształcie, jaki nadała im zaborcza administracja. Odwiedzamy Wilno, aby z Witoldem Hulewiczem uczestniczyć w budowie nowoczesnego studia radiowego. Poznajemy uroki plażowego deptaka w Zaleszczykach, tworzonego z myślą o tym, aby miejscowość nad Dniestrem stała się kurortem równie znanym jak Zakopane czy Krynica. Widzimy, jak zmieniają się Pińsk oraz Brześć nad Bugiem na Polesiu. W tym pierwszym tworzone są zręby przemysłu stoczniowego marynarki wojennej, drugie z miasta garnizonowego na krańcach carskiego imperium staje się nowoczesnym centrum województwa poleskiego.

Wszystkie te historie łączy smutny finał, który obwieszcza huk sowieckich czołgów, wdzierających się 17 września 1939 r. w głąb państwa polskiego. Najbardziej tragicznie kończą się dzieje niezwykłego eksperymentu społeczno-gospodarczego, jakim dla pracowników miejscowych kamieniołomów bazaltu była budowa osiedla Janowa Dolina. Nowoczesne osiedle robotnicze było sztandarowym projektem II Rzeczypospolitej na Wołyniu. Pisano o nim jako o „wołyńskiej Gdyni”. Wszystko poszło z dymem w Wielki Piątek 1943 r. podczas ataku UPA oraz okolicznego chłopstwa. Tej nocy zostało wymordowanych blisko 600 mieszkańców Janowej Doliny. W innych miejscach finał nie był tak tragiczny, ale ocalić zdołano niewiele.

Miejsca opisywane w tych reportażach z czułością, ale bez sentymentalizmu, pozostały poza czasem, który przeminął wraz z II Rzeczpospolitą. Tzreba jednak je przypominać, nie tylko dla nas, ale i dla obecnych mieszkańców tych ziem. Jako dokument ze świata, którego już nie ma, ale także przesłanie, że warto mieć marzenia, nawet w najbardziej zapadłej kresowej dziurze.

Andrzej Grajewski

Agnieszka Rybak, Anna Smółka "Wieża Eiffla nad Piną. Kresowe marzenia II Rzeczypospolitej". Wydawnictwo Czarne Wołowiec 2018, ss. 293   Agnieszka Rybak, Anna Smółka "Wieża Eiffla nad Piną. Kresowe marzenia II Rzeczypospolitej". Wydawnictwo Czarne Wołowiec 2018, ss. 293

« 1 »
oceń artykuł Pobieranie..

Zobacz także

Ze względów bezpieczeństwa, kiedy korzystasz z możliwości napisania komentarza lub dodania intencji, w logach systemowych zapisuje się Twoje IP. Mają do niego dostęp wyłącznie uprawnieni administratorzy systemu. Administratorem Twoich danych jest Instytut Gość Media, z siedzibą w Katowicach 40-042, ul. Wita Stwosza 11. Szanujemy Twoje dane i chronimy je. Szczegółowe informacje na ten temat oraz i prawa, jakie Ci przysługują, opisaliśmy w Polityce prywatności.

Zamieszczone komentarze są prywatnymi opiniami ich autorów i nie odzwierciedlają poglądów redakcji