Nowy numer 7/2019 Archiwum

Krajobraz poza czasem

W pokaźnej już bibliotece wydawnictw traktujących o Kresach książka Agnieszki Rybak i Anny Smółki „Wieża Eiffla nad Piną” zajmuje miejsce ważne. Rekonstruując przeszłość kilku miejsc w województwach wschodnich II Rzeczypospolitej, opowiada o sile polskich marzeń, które tam stawały się rzeczywistością.

Idąc śladami przedwojennych tekstów prasowych, wspomnień i archiwaliów, autorki piszą o ludziach, ale i o wysiłku państwa, niezbyt przecież bogatego, próbującego na nowo zagospodarować ziemie odziedziczone w kształcie, jaki nadała im zaborcza administracja. Odwiedzamy Wilno, aby z Witoldem Hulewiczem uczestniczyć w budowie nowoczesnego studia radiowego. Poznajemy uroki plażowego deptaka w Zaleszczykach, tworzonego z myślą o tym, aby miejscowość nad Dniestrem stała się kurortem równie znanym jak Zakopane czy Krynica. Widzimy, jak zmieniają się Pińsk oraz Brześć nad Bugiem na Polesiu. W tym pierwszym tworzone są zręby przemysłu stoczniowego marynarki wojennej, drugie z miasta garnizonowego na krańcach carskiego imperium staje się nowoczesnym centrum województwa poleskiego.

Wszystkie te historie łączy smutny finał, który obwieszcza huk sowieckich czołgów, wdzierających się 17 września 1939 r. w głąb państwa polskiego. Najbardziej tragicznie kończą się dzieje niezwykłego eksperymentu społeczno-gospodarczego, jakim dla pracowników miejscowych kamieniołomów bazaltu była budowa osiedla Janowa Dolina. Nowoczesne osiedle robotnicze było sztandarowym projektem II Rzeczypospolitej na Wołyniu. Pisano o nim jako o „wołyńskiej Gdyni”. Wszystko poszło z dymem w Wielki Piątek 1943 r. podczas ataku UPA oraz okolicznego chłopstwa. Tej nocy zostało wymordowanych blisko 600 mieszkańców Janowej Doliny. W innych miejscach finał nie był tak tragiczny, ale ocalić zdołano niewiele.

Miejsca opisywane w tych reportażach z czułością, ale bez sentymentalizmu, pozostały poza czasem, który przeminął wraz z II Rzeczpospolitą. Tzreba jednak je przypominać, nie tylko dla nas, ale i dla obecnych mieszkańców tych ziem. Jako dokument ze świata, którego już nie ma, ale także przesłanie, że warto mieć marzenia, nawet w najbardziej zapadłej kresowej dziurze.

Andrzej Grajewski

  Agnieszka Rybak, Anna Smółka "Wieża Eiffla nad Piną. Kresowe marzenia II Rzeczypospolitej". Wydawnictwo Czarne Wołowiec 2018, ss. 293

« 1 »
oceń artykuł

Zobacz także

Ze względów bezpieczeństwa, kiedy korzystasz z możliwości napisania komentarza lub dodania intencji, w logach systemowych zapisuje się Twoje IP. Mają do niego dostęp wyłącznie uprawnieni administratorzy systemu. Administratorem Twoich danych jest Instytut Gość Media, z siedzibą w Katowicach 40-042, ul. Wita Stwosza 11. Szanujemy Twoje dane i chronimy je. Szczegółowe informacje na ten temat oraz i prawa, jakie Ci przysługują, opisaliśmy w Polityce prywatności.

Zamieszczone komentarze są prywatnymi opiniami ich autorów i nie odzwierciedlają poglądów redakcji