Nowy numer 44/2020 Archiwum

Boga znalazła w Auschwitz

W kontekście zagłady Żydów często padają pytania, gdzie był wówczas Bóg? Holenderka Etty Hillesum odnalazła Go w środku tej tragedii.

W lutym 2013 roku podczas audiencji ogólnej papież Benedykt XVI mówił o nawróceniu i o duchowej drodze człowieka. Padały przykłady wielkich postaci: prorok Eliasz, św. Paweł, św. Augustyn… Wśród nich papież wymienił Etty Hillesum, młodą Holenderkę, pochodzenia żydowskiego, która zginęła w Auschwitz. „Początkowo daleka od Boga, odkryła Go, spoglądając w głębię samej siebie, pisząc: ››Jest we mnie bardzo głęboka studnia. A w tej studni jest Bóg. Czasami udaje mi się do Niego dotrzeć, częściej jednak przykrywają Go kamienie i piasek: wtedy Bóg jest ukryty. Muszę Go na nowo wydobyć‹‹. W swoim zagubionym i niespokojnym życiu odnajduje Boga właśnie pośrodku wielkiej tragedii XX wieku, Szoah. Ta młoda kobieta, krucha i niezadowolona, przemieniona przez wiarę, staje się kobietą pełną miłości i wewnętrznego pokoju, która może powiedzieć: Żyję w stałej bliskości z Bogiem” – mówił Benedykt XVI.
Kim jest ta kobieta, która wyraźnie zaimponowała papieżowi seniorowi?

Na drodze
Urodziła się 15 stycznia 1914 roku w Middelburgu. Jej ojciec był nauczycielem języków klasycznych. Przez pewien czas pełnił funkcję dyrektora miejskiego gimnazjum w Deventer. Matka urodziła się w Rosji. Uciekając przed kolejnym pogromem, trafiła do Holandii. Etty miała dwóch młodszych braci. W domu nie kultywowano żydowskich tradycji, a o wierze nie rozmawiano. Od 1932 roku Etty kształciła się w Amsterdamie. W stolicy obracała się w kręgu socjalistów i w środowisku wolnomyślicieli. Skończyła prawo i zainteresowała się slawistyką oraz psychologią.

9 marca 1941 roku Etty zaczyna prowadzić pamiętnik. To kobiece, bardzo szczere i otwarte zapiski. Czytelnik łatwo może wysnuć słuszny zresztą wniosek, że ich autorka od początku swych studiów uniwersyteckich prowadziła życie, które sama określa jako „chaotyczne”. Składała się na to różnorodność jej zainteresowań intelektualnych, a także jej doświadczeń miłosnych. Etty pisze np. o spotkaniu ze swoim przyjacielem, starszym o 28 lat Juliusem Spierem, uczniem Carla Gustawa Junga. Pożądała starszego mężczyzny, rozwodnika, na którego w Anglii czekała inna kobieta. Ona również go fascynowała. Oboje walczyli z ludzką zmysłowością. W tej walce Hillesum starała się poskramiać chaos panujący w jej życiu. „Pragnę jednego mężczyzny na całe życie, by wspólnie z nim coś zbudować. Wszystkie te przygody i romanse w gruncie rzeczy uczyniły mnie głęboko nieszczęśliwą i rozdartą wewnętrznie. Nigdy też nie uświadamiałam sobie siły, jaka mogłaby się temu przeciwstawić” – zanotowała pod wpływem tej walki.

W zapiskach wyraźnie widać, jak młoda kobieta, pochłaniająca literaturę piękną i filozoficzną, podatna jest na fantazjowanie oraz snucie różnych wizji. Z jednej strony walczy z tym, bo – jak powtarza – odciąga ją to od codzienności, z którą przecież związane jest prawdziwe życie człowieka. „Zmieniła się nieco hierarchia ważności w moim życiu. Dawniej na czczo najchętniej zabierałam się za Dostojewskiego albo Hegla, a w chwili zagubienia i niepokoju cerowałam pończochy, gdy nie było innego wyjścia. Teraz zaczynam od pończoch, w najbardziej dosłownym tego słowa znaczeniu, i wspinam się z wolna po innych niezbędnych czynnościach aż na szczyt, gdzie znów spotykam poetów i myślicieli” – zapisała pod datą 16 marca 1941 roku. Z drugiej strony Etty Hillesum nie poddaje się dyktaturze zła, która ogarnęła wówczas Europę i świat. Jest silnie przekonana, że w okrutnym świecie człowiek może zachować się dobrze. W samym środku zagłady Żydów, sama będąc Żydówką, potrafiła stwierdzić, że „Bóg nie jest odpowiedzialny za ten bezsens, który sami sobie stwarzamy, to my ponosimy winę”. Dodawała też, że „to nie Bóg jest nam winien przeprosiny, ale my Jemu”.

« 1 2 3 »
oceń artykuł Pobieranie..

Wyraź swoją opinię

napisz do redakcji:

gosc@gosc.pl

podziel się

Polecane filmy

Zapisane na później

Pobieranie listy

Reklama