Wydarzenia z początku lipca tego roku – wyświęcenie przez Bractwo Kapłańskie św. Piusa X biskupów wbrew woli papieża – spowodowały, że w wielu mediach odmieniano przez wszystkie przypadki słowo „schizma”. W wielu internetowych dyskusjach w sprawach związanych z wiarą pojawia się też często zarzut wobec przeciwników, że to, co głoszą, jest „herezją”. Co różni te słowa? Co dokładnie oznaczają?

Rozłam i wybór

Te dwa słowa, jak wiele innych chrześcijańskich określeń, pochodzą z języka greckiego i pierwotnie nie były używane w kontekście religijnym. W przybliżeniu można powiedzieć, że schisma oznacza „szczelinę, przedział, rozdarcie, rozłam”, podczas gdy hairesis – przede wszystkim „wybór”, stąd już w czasach przedchrześcijańskim określa się tym słowem szkoły filozoficzne lub sekty religijne. Oba te słowa występują w Nowym Testamencie, ale w najpopularniejszych polskich tłumaczeniach są oddawane przez ich polskie odpowiedniki. Dlatego w Biblii Tysiąclecia czytamy na przykład, że św. Paweł upomina Koryntian, by nie było wśród nich „rozłamów” (1 Kor 1,10), bo są wśród nich „spory” (1 Kor 11,18), a św. Jan pisze o „rozdwojeniu” wśród Żydów słuchających Jezusa (J 7,43; 9,16; 10,19) – w oryginale greckim mamy jednak w tych miejscach właśnie „schizmę”. Z kolei „herezje” pojawiają się w oryginale wśród uczynków ciała wymienianych przez św. Pawła w Liście do Galatów – po polsku mamy tam w Biblii Tysiąclecia „rozłamy”. Natomiast także w tym tłumaczeniu w 2 P 2,1 pozostawiono słowo oryginalne: „Znaleźli się jednak fałszywi prorocy wśród ludu, tak samo jak pośród was będą fałszywi nauczyciele, którzy wprowadzają wśród was zgubne herezje”.