Jerzy Kopański: Stany Zjednoczone obchodzą 250-lecie, a Pan przygotował z tej okazji dla polskiego czytelnika prezent niemałych gabarytów.

Prof. Wojciech Roszkowski: Okazja jest niezwykła. To urodziny Stanów Zjednoczonych, nie Polski, ale Stany są nam bliskie ze względów strategicznych: to nasz główny sojusznik i partner. Łączą nas także dość bliskie więzi społeczne i kulturowe. Polacy byli obecni na początku kolonizacji terenów dzisiejszych Stanów Zjednoczonych, a dziś żyją tam miliony obywateli o polskich korzeniach. Te związki są więc realne i trwałe.

Jak wygląda dziś status Polaków w Stanach? Ilu ich jest i jak ma się tam polskość? Współczesne źródła bardzo różnie przedstawiają ten temat.

Niestety nasza znajomość Polonii amerykańskiej jest stosunkowo słaba. To problem, który powinniśmy rozwiązać. Kontakty polsko-amerykańskie w czasach komunistycznych były ograniczone. Podróże nie były proste, a informacje o losach Polaków i sytuacji w Polsce docierały w ograniczonym zakresie. Stąd ścisła wiedza o Polonii zawsze była niewielka. Niestety także w III Rzeczpospolitej nie udało się tych kontaktów zacieśnić przez lepsze wzajemne poznanie.

Na pytanie, ilu Polaków jest w Ameryce, nie ma dokładnej odpowiedzi. Badań nad świadomością Polonii było bardzo niewiele i są one szczątkowe. A tę świadomość można mierzyć kilkoma wskaźnikami: używaniem języka polskiego, orientowaniem się w polskiej polityce i kulturze, przywiązaniem czy sentymentem do polskich korzeni.

Ten sentyment występuje czasem w drugim czy trzecim pokoleniu u obywateli amerykańskich, którzy już nie mówią po polsku, ale pamiętają, że dziadek czy babcia byli Polakami. Z drugiej strony dzieci migrantów czasami odcinają się od polskości. Chcą szybko stać się Amerykanami i te korzenie sobie podcinają.

A jaka jest kondycja polskości? Z jednej strony stoi w Central Parku pomnik Kościuszki. Z drugiej jest Parada Pułaskiego, chyba największa manifestacja środowisk polonijnych i ich polskości, która z roku na rok jednak gaśnie.