Piotr Legutko: „Żyjemy w czasach przedwojennych”. Bardzo Cię to sformułowanie denerwuje. Dlaczego?

Jan Maciejewski: Ponieważ jest w nim ukryty fatalizm. I ono jest szczególnie niebezpieczne, kiedy pada z ust polityków. To pokój się „robi”, a nie wojnę. Trochę o tym zapomnieliśmy, bo od kilku dekad żyjemy w czasach pokoju i on wydaje nam się stanem naturalnym. A stanem naturalnym jest konflikt. To konflikt jest bryłą, a pokój jest rzeźbą. Politycy powinni być artystami, którzy ten pokój tworzą. Jeśli stwierdzają tonem autorytatywnym, że żyjemy w czasach przedwojennych, to tym samym abdykują ze swojego zadania. Jest i drugi powód, dla którego sformułowanie „czasy przedwojenne” jest niebezpieczne. Pobrzmiewa w nim pewne oczekiwanie czy wręcz pragnienie. Wydaje mi się, że wielkie wojny wybuchają wtedy, kiedy ludzie ich naprawdę pragną, kiedy ich chcą, potrzebują ich z jakiegoś powodu.

Tak było na pewno przed pierwszą wojną światową.